Üretmek; biraz özgürlük, biraz cesaret, biraz da deliliktir. İnsana sürekli “Sana sunulanla yetin, belirlenen sınırlar içinde yaşa ve düzene boyun eğ” denilen bir dünyada üretmek, aslında sessiz fakat güçlü bir başkaldırıdır. Üretmek; herkes aynı yöne bakarken başka bir ihtimali görebilmektir. Yerleşik kabullere rağmen hakikatin peşinden gitmek, Galileo gibi çağının otoritesine karşı bilimin sözünü savunmaktır. Nietzsche’nin tarif ettiği o şölen havasıyla, esrik ve taşkın bir bakışla dünyaya yeniden bakabilmektir. Çünkü gerçek üretici, kendisine gösterilen dünyayla yetinmez; kendi dünyasını kurmaya cesaret eder. Modern dünyanın büyük üreticileri Picasso’dur, Van Gogh’tur. Onlar gördüklerini yalnızca resmetmediler; dünyayı kendi bakışlarıyla yeniden yarattılar. Picasso biçimleri parçaladı, Van Gogh renkleri ateşe verdi. Çünkü üretmek, var olanı tekrarlamak değil; ona yeni bir anlam kazandırmaktır. Başka bir açıdan bakıldığında hicret de yalnızca bir yer değiştirme değildir. Peygamberimizin ve ona inananların Mekke’den Medine’ye yürüyüşü; baskıya, zulme ve kula kulluğa karşı yeni bir hayat kurma iradesidir. Hicret; inancın, özgürlüğün ve insan onurunun yolculuğudur. Allah’a kul olmak, insanın yalnızca O’na iman ve secde etmesi; hiçbir gücün, makamın veya insanın önünde kulluk derecesinde eğilmemesidir. Bu yönüyle hicret, yalnızca dinî bir hadise değil; insanın kula kulluğu reddetmesinin, inancını özgürce yaşamasının ve yeni bir hayat kurmasının manifestosudur. Üreten insan da kendi ölçüsünde bir hicret yaşar: Alışkanlıklardan yeniliğe, korkudan cesarete, taklitten özgünlüğe doğru yol alır. Çünkü üretmek yalnızca bir ürün veya eser meydana getirmek değildir. Üretmek; kendine çizilen sınırları aşmak, dünyaya yeni bir söz söylemek ve yaşadığın çağa imzanı atmaktır. Üretmek biraz özgürlük, biraz delilik; her şeyden önce ise insanın kendisine dayatılan sınırlara karşı onurlu bir başkaldırısıdır.
